به گزارش وقت نیوز ،  در دل ارتفاعات سرسبز و خنک منطقه «لیقوان» در استان آذربایجان شرقی، جایی که مراتع غنی و آب‌های زلال با هوای کوهستانی پیوندی ناگسستنی دارند، یکی از اصیل‌ترین میراث‌های غذایی ایران متولد می‌شود، پنیر لیقوان، این محصول که از شیر گوسفندان چرای شده در مراتع بکر این منطقه به دست می‌آید، حاصل ترکیب دانش سنتی، اصالت بومی و کیفیت بی‌نظیر طبیعت است.
بافت خاص، طعم متمایز و فرایند تولید سنتی، لیقوان را از یک پنیر معمولی به یک برند ملی و هویت دار تبدیل کرده که نامش همواره در میان دوستداران غذاهای اصیل می‌درخشد و همه ما خاطراتی از این محصول سنتی داریم.
پنیر لیقوان با اقتصاد ۲۰ همتی؛ گذار از تولید سنتی به‌سوی استانداردهای جهانی، فراتر از یک محصول سنتی، به یک موتور محرک اقتصادی در استان آذربایجان شرقی تبدیل شده است.
فرامرز افشانی، مدیر صنایع تبدیلی و کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، در گفتگوی اختصاصی با خبرگزاری فارس، گذار از یک کالای محلی به یک برند جهانی، تحلیل جامع از ظرفیت‌ها، چالش‌ها و مسیر آینده این صنعت را از پتانسیل عظیم این محصول و ضرورت ارتقای از تولید محدود به زنجیره ارزش جهانی  را مورد تأکید قرارداد.
قدرت تولید و جایگاه اقتصادی
وی گفت: صنعت پنیر لیقوان اکنون به یک زیرساخت گسترده تبدیل شده و بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۱۵۰ واحد تولیدی شامل کارگاه‌های مجاز و خانگی در استان در این صنعت فعال هستند که سالانه حدود ۲۰ هزار تن پنیر تولید می‌کنند و این حجم از تولید، نه تنها امنیت غذایی، بلکه گردش مالی ۲۰ هزار میلیاردتومانی را در زنجیره ارزش کشاورزی آذربایجان شرقی رقم زده که نشان‌دهنده نقش حیاتی این محصول در اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی منطقه است.
افشانی درباره تفکیک ظرفیت‌های تولیدی پنیر لیقوان اظهار داشت: در داخل روستای لیقوان ۱۹ واحد تولیدی با ظرفیت سالانه نزدیک به ۲ هزار تن و ایجاد ۱۰۷ شغل پنیر لیقوان تولید می‌کنند که باید ۳۱ واحد تولیدی با ظرفیت سالانه حدوداً ۳ هزار تن و جذب بیش از ۲۴ هزار تن شیر خام که منجر به ایجاد ۲۲۸ شغل خارج از این روستا را به این رقم اضافه کرد.
چالش‌ها؛ وقتی کفگیر هزینه‌ها در برابر تولید بلند می‌شود
این فعال بخش کشاورزی با اشاره به چالش‌های جاری، افزایش هزینه‌های تولید، رشد قیمت خوراک دام و کاهش تولید شیر گوسفندی را از عوامل اصلی محدودیت عرضه دانست و افزود: این فشارهای اقتصادی باعث شده تا تقاضا در بازار داخلی از عرضه پیشی گرفته و منجر به افزایش قیمت پنیر در سال جاری شود.
450 تن از صادرات چمدانی تا بازارهای رسمی جهانی
وی ضمن یادآوری نیم‌نگاه صادراتی به پنیر لیقوان گفت: در بخش صادرات، اگرچه سال گذشته بیش از ۴۵۰ تن از این محصول به کشورهای عراق، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان صادر شده، اما بخش عمده آن در قالب صادرات چمدانی انجام شده که هدف استراتژیک جهاد کشاورزی، تبدیل این مهم به صادرات رسمی و مستمر است تا برند ایرانی در بازارهای جهانی تثبیت شود.

تکمیل زنجیره ارزش برای رسیدن به این هدف
مدیر صنایع تبدیلی و کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی تأکید کرد: توسعه پنیر لیقوان نباید تنها به تولید محدود شود، بلکه نیازمند یک برنامه جامع زنجیره‌ای است که شامل مواردی نظیر حمایت از پایه تولید با اصلاح نژاد دام، مدیریت منابع آب، احیای مراتع و تسهیلات برای دامداران؛ ارتقای استانداردها با حرکت از تولید سنتی به سمت صنعتی‌سازی و رعایت استانداردهای بین‌المللی مانند HACCP و ISO 22000؛ بسته‌بندی و برندینگ با بهبود ظاهر محصول و تقویت هویت برند برای رقابت در بازارهای جهانی ممکن هست.
در پایان باید اذعان داشت که پنیر لیقوان در نقطه عطف مهمی ایستاده است؛ جایی که باید میان حفظ اصالت سنتی و الزامات بهداشتی مدرن تعادلی ایجاد کرد تا این میراث ارزشمند، از یک محصول محلی به یک کالای استراتژیک و ارزآور برای اقتصاد ایران تبدیل شود.
لیقوان»؛ پایتخت پنیر ایران
شاید کمتر کسی بداند «لیقوان» چه معنایی دارد و چرا نام این روستا بر یکی از مشهورترین پنیرهای ایران نشسته است؛ اما بسیاری از مردم طعم اصیل پنیر لیقوان را می‌شناسند و برای خرید آن راهی این روستای کوهستانی می‌شوند. پنیر لیقوان امروز نه‌تنها یکی از محبوب‌ترین سوغات آذربایجان شرقی، بلکه هدیه‌ای ارزشمند برای ایرانیان مقیم کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز به شمار می‌رود.
در ۳۶ کیلومتری تبریز، روستای تاریخی لیقوان با معماری پلکانی، طبیعت چشم‌نواز، چشمه‌های زلال و دامنه‌های سرسبز سهند قرار گرفته است؛ روستایی که به «دره بهشت» شهرت دارد. با وجود همه زیبایی‌های طبیعی، شهرت اصلی لیقوان به تولید پنیری بازمی‌گردد که قرن‌هاست نام این روستا را در سراسر ایران و حتی فراتر از مرزها ماندگار کرده و لقب «پایتخت پنیر ایران» را برای آن به ارمغان آورده است.
بیشتر ساکنان لیقوان به دامداری و کشاورزی مشغول هستند. جمعیتی حدود ۶ هزار نفر در قالب ۱۶۰۰ خانوار در این روستا زندگی می‌کنند که بخش عمده‌ای از آنان در تولید این محصول ارزشمند نقش دارند.
با ورود به لیقوان، نخستین چیزی که جلب توجه می‌کند، دبه‌های فلزی بزرگ موسوم به «پوتوق» است که مقابل کارگاه‌های پنیرسازی ردیف شده‌اند. پارچه‌های سفید آویخته بر طناب‌ها نیز بخشی از ابزار سنتی تهیه پنیر هستند؛ تصاویری که نشان می‌دهد در این روستا هنوز بسیاری از مراحل تولید، اصالت خود را حفظ کرده‌اند.
دلایل بی‌نظیری پنیر لیقوان در جهان
گوسفندان در دامنه‌های سرسبز کوه سهند، معروف به «عروس کوهستان‌های ایران»، چرا می‌کنند؛ جایی که تنوع کم‌نظیر گل‌ها، گیاهان دارویی، مراتع غنی و آب‌وهوای خنک، کیفیت شیر را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد. شیر تازه نیز از دل مراتع با اسب و قاطر به کارگاه‌های تولید منتقل می‌شود تا بدون وقفه وارد فرآیند تولید پنیر شود.
آنچه پنیر لیقوان را از بسیاری از پنیرهای دیگر متمایز کرده، مجموعه‌ای از عوامل طبیعی و سنتی است؛ استفاده از شیر گوسفندان نژاد «قیزیل قویین» با کیفیت بالا، رعایت دقیق اصول بهداشتی هنگام دوشیدن شیر و چرای دام در مراتع غنی سهند، از مهم‌ترین دلایل کیفیت ممتاز این محصول به شمار می‌رود.
ویژگی منحصربه‌فرد دیگر پنیر لیقوان، تولید آن از شیر تازه و بدون جوشاندن است. پس از صاف کردن شیر، مرحله مایه‌زنی آغاز می‌شود و سپس پنیر برای مدت طولانی در آب‌نمک غلیظ نگهداری می‌شود. این روش سنتی، ضمن حفظ طعم و بافت طبیعی پنیر، موجب از بین رفتن باکتری‌های مضر و افزایش ماندگاری محصول می‌شود.
پنیر لیقوان که پیشینه‌ای بیش از هزار سال دارد، امروز تنها یک محصول لبنی نیست؛ بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و اقتصاد آذربایجان شرقی است؛ میراثی که عطر مراتع سهند، هنر دستان مردم لیقوان و اصالت یک روستای تاریخی را در خود جای داده است.

از : زهرا عبداللهی