نزدیک به نیم‌قرن از آغاز عملیات عمرانی مقبره‌الشعرای تبریز می‌گذرد؛ مجموعه‌ای که قرار بود به یکی از مهم‌ترین قطب‌های فرهنگی و گردشگری ادبی کشور تبدیل شود، اما امروز همچنان درگیر تکمیل و ساماندهی است؛ آن هم در حالی که آرامگاه صدها شاعر و ادیب نامدار، از خاقانی و قطران تا استاد شهریار، در این مجموعه قرار دارد.
خبرگزاری فارس ـ تبریز: اینجا قرار بود حافظیه و سعدیه تبریز باشد؛ آرامگاه صدها شاعر، عارف و ادیب نامدار که به یک پردیس فرهنگی و هنری در تراز نام تبریز تبدیل شود؛ اما مقبره‌الشعرا در نزدیک به نیم‌قرن گذشته، بیش از بهره‌برداری فرهنگی، با وعده افتتاح، عملیات عمرانی و پروژه‌های نیمه‌تمام گره خورده است.
مقبره‌الشعرا در محله تاریخی سرخاب، حدود ۸۰۰ سال است با نام شاعران و عارفان پیوند دارد و آرامگاه صدها چهره نامدار شعر و ادب ایران بوده است؛ از اسدی طوسی، قطران تبریزی و خاقانی شروانی تا استاد شهریار.
گذر زمان، زلزله‌های متعدد و حوادث طبیعی بسیاری از نشانه‌های ظاهری این آرامستان تاریخی را از میان برد، اما نام و جایگاه این بزرگان در حافظه فرهنگی ایران باقی ماند؛ تا اینکه در شهریور ۱۳۵۰ مسابقه طراحی بنای یادبود مقبره‌الشعرا برگزار و طرح غلامرضا فرزانمهر به عنوان طرح برگزیده انتخاب شد. عملیات عمرانی نیز از سال ۱۳۵۲ آغاز شد؛ پروژه‌ای که قرار بود مقبره‌الشعرا را به یک مجموعه فرهنگی و هنری تبدیل کند.
با وجود گذشت نزدیک به نیم‌قرن، این مجموعه هنوز با فاصله قابل توجهی از جایگاه مورد انتظار خود قرار دارد؛ در حالی که بر اساس منابع تاریخی، حدود ۴۰۰ تا ۴۱۰ شاعر، ادیب و عارف در این مجموعه آرمیده‌اند و نام‌هایی همچون اسدی طوسی، قطران تبریزی، خاقانی شروانی، ظهیر فاریابی، همام تبریزی و استاد شهریار با آن پیوند خورده است.

شهریار؛ پیوند دیروز و امروز مقبره‌الشعرا
در میان نام‌های بزرگ خفته در خاک سرخاب، استاد محمدحسین شهریار جایگاه ویژه‌ای دارد؛ شاعری که نامش با تبریز، شعر فارسی و ادبیات آذربایجان گره خورده است.
در آستانه یکصد و بیستمین سالگرد تولد استاد شهریار، بار دیگر نگاه‌ها به مقبره‌الشعرا دوخته شده است؛ مجموعه‌ای که می‌تواند یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری ادبی تبریز باشد، اما هنوز به چنین جایگاهی نرسیده است.
پرسش اصلی اینجاست که چرا پس از حدود ۵۰ سال از آغاز پروژه جدید مقبره‌الشعرا، همچنان باید درباره ساماندهی، احیا، تکمیل و بهره‌برداری شایسته از آن سخن گفت و چرا مجموعه‌ای با چنین ظرفیت تاریخی و فرهنگی، هنوز درگیر مسائل مدیریتی و اجرایی است؟

مقبره‌الشعرا؛ پروژه‌ای که دیگر فرصت آزمون و خطا ندارد
مقبره‌الشعرا امروز بیش از وعده‌ای تازه، به یک نقشه راه روشن نیاز دارد؛ مجموعه‌ای که می‌تواند محور گردشگری ادبی تبریز، محل برگزاری رویدادهای فرهنگی و مقصد گردشگران داخلی و خارجی باشد.
احیای واقعی مقبره‌الشعرا تنها مرمت یک بنا نیست؛ احیای روایتی تاریخی از شهری است که قرن‌ها میزبان شاعران و عارفان بوده و می‌تواند این میراث را به نسل جدید و گردشگران جهان معرفی کند.
یک مطالبه روشن
در آستانه یکصد و بیستمین سالگرد تولد استاد شهریار، مطالبه روشن است: مقبره‌الشعرا باید از فهرست پروژه‌های همیشه‌درحال‌اجرا خارج و به یک مجموعه فرهنگی، گردشگری و ادبی زنده تبدیل شود. نیم‌قرن برای ساخت یک نماد فرهنگی کافی است و اکنون نوبت تصمیمی است که بتواند میان گذشته پرافتخار مقبره‌الشعرا و آینده فرهنگی تبریز پیوندی واقعی ایجاد کند.
مقبره‌الشعرا اگرچه آرامگاه شاعران است، اما نباید خودش به یک «خاطره خاموش» تبدیل شود؛ چراکه در زیر این خاک، بخشی از تاریخ شعر و ادب ایران آرمیده است.
مقبره‌الشعرا معیار سنجش عملکرد مسؤولان در قبال شهریار است
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس با انتقاد از وضعیت مرمت مقبره‌الشعرا و افول سطح مراسم‌های بزرگداشت استاد شهریار گفت: اگر مسئولان به‌جای نطق و سخنرانی، توان خود را برای تکمیل مقبره‌الشعرا می‌گذاشتند، این پروژه تاکنون به بهره‌برداری رسیده بود.
علیرضا نوین در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با انتقاد از افول سطح مراسم‌های پاسداشت استاد شهریار در سال‌های اخیر، اظهار کرد: وضعیت مقبره‌الشعرا باید معیار سنجش عملکرد مسئولان در قبال فرهنگ و هنر و جایگاه استاد شهریار باشد.
وی افزود: اگر مسئولان به‌جای نطق و سخنرانی، توان و اهتمام خود را برای تکمیل و پایان مرمت مقبره‌الشعرا می‌گذاشتند، امروز این پروژه باید به بهره‌برداری رسیده بود.
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اعتبارات اختصاص‌یافته به برنامه‌های بزرگداشت شهریار، گفت: بودجه برگزاری مراسم بزرگداشت شهریار حتی از اعتبار تکمیل مقبره‌الشعرا بیشتر است؛ این در حالی است که برای چنین پروژه مهمی یکی دو میلیارد تومان ردیف اعتباری در نظر گرفته‌اند.
نوین این میزان اعتبار را در مقایسه با بودجه سایر پروژه‌های فرهنگی نامتناسب دانست و تصریح کرد: اختصاص چنین مبالغی این پیام را منتقل می‌کند که اراده جدی برای تکمیل مقبره‌الشعرا وجود ندارد و این رویکرد با شعار بزرگداشت و پاسداشت جایگاه استاد شهریار در تعارض است.
وی خاطرنشان کرد: اگر قرار است برای استاد شهریار مراسم بزرگداشت برگزار شود، این مراسم باید در تراز نام و جایگاه او باشد؛ نه برنامه‌ای تکراری که صرفاً برای رفع تکلیف برگزار شود.
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو ادامه داد: شهریار شایسته برگزاری یک رویداد در سطح بین‌المللی است و باید از ظرفیت این نام بزرگ برای معرفی فرهنگ و ادبیات ایران در عرصه جهانی استفاده شود.
نوین متذکر شد: محتوای مراسم بزرگداشت شهریار نیز باید نسبت به سال‌های گذشته متفاوت باشد و در جزئیات اجرا گرفتار تکرار نشود؛ چراکه پاسداشت شهریار صرفاً با برگزاری یک مراسم و چند سخنرانی محقق نمی‌شود، بلکه باید در عمل، از جمله در تکمیل مقبره‌الشعرا و ایجاد زیرساخت‌های ماندگار فرهنگی، جایگاه این شاعر بزرگ را نشان داد.

صدیقی: مدیریت دوگانه مقبره‌الشعرا باید تعیین تکلیف شود
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس با تأکید بر ظرفیت مقبره‌الشعرای تبریز به عنوان یکی از مقاصد گردشگری ادبی، گفت: یکی از مشکلات این مجموعه، مدیریت دوگانه محوطه و نماد مقبره است که باید هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شود.
رضا صدیقی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس، مقبره‌الشعرای تبریز را آرامگاه شاعران و ادیبان ایران و آذربایجان، به‌ویژه استاد شهریار، عنوان کرد و گفت: این مجموعه یکی از زیبایی‌ها و ظرفیت‌های مهم تبریز و محل رفت‌وآمد علاقه‌مندان و فعالان حوزه ادبیات ایران است و باید توجه بیشتری به آن شود.
وی افزود: اقداماتی برای ساماندهی مقبره‌الشعرا انجام شده، اما این مجموعه باید تاکنون به طور کامل ساماندهی می‌شد و به جایگاه واقعی خود به عنوان یک مقصد گردشگری ادبی می‌رسید.
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس با اشاره به وضعیت بخش‌های مختلف این مجموعه اظهار کرد: محوطه مقبره‌الشعرا در اختیار شهرداری تبریز است و عملیات آن تقریباً به پایان رسیده، هرچند نواقص محدودی همچنان وجود دارد، اما نماد مقبره در اختیار اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
پیشنهاد واگذاری کامل مقبره‌الشعرا به شهرداری
صدیقی ادامه داد: یکی از مشکلات مقبره‌الشعرا، مسؤولیت دو مجموعه در این فضاست که سال گذشته در همین زمینه جلساتی با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و شهرداری تبریز برگزار کردیم.
وی گفت: در این جلسات دستوراتی برای ساماندهی مجموعه و تحویل کلی فضای مقبره‌الشعرا به شهرداری تبریز صادر شد؛ چراکه شهرداری اعتبار لازم را در اختیار دارد و می‌تواند برای تکمیل و ساماندهی المان و محوطه اقدام کرده و این فضا را به یک مجموعه فرهنگی و گردشگری زنده تبدیل کند.
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس با اشاره به موافقت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان با این موضوع، خاطرنشان کرد: این مسأله باید با جدیت پیگیری شود تا هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شده و ساماندهی مقبره‌الشعرا به نتیجه برسد.
مقبره‌الشعرا امروز بیش از آنکه به وعده‌ای تازه نیاز داشته باشد، به تعیین تکلیف مسئولیت‌ها و یک تصمیم اجرایی روشن نیاز دارد؛ تصمیمی که بتواند این مجموعه را از چرخه طولانی پروژه‌های نیمه‌تمام خارج کند.
با توجه به جایگاه تاریخی و فرهنگی این مجموعه و قرار گرفتن آرامگاه استاد شهریار در کنار صدها شاعر و ادیب نامدار، ساماندهی مقبره‌الشعرا می‌تواند بخشی از هویت ادبی تبریز را از یک ظرفیت بالقوه به یک مقصد فعال فرهنگی و گردشگری تبدیل کند.
حالا انتظار می‌رود دستگاه‌های مسؤول به جای تداوم وعده‌ها، درباره مالکیت، مدیریت، اعتبار و زمان‌بندی تکمیل پروژه به یک تصمیم نهایی برسند؛ چراکه نیم‌قرن انتظار برای مقبره‌الشعرا، بیش از این فرصتی برای آزمون و خطای مدیریتی باقی نگذاشته است.

فائزه زنجانی

586