در دهه ۸۰ در کنگره بین‌المللی  یکصدمین سال پیروزی انقلاب مشروطه در تبریز وقتی دکتر ناصر تکمیل همایون استاد ممتاز تاریخ دانشگاه تهران گفت:تبریز ۹ بار پایتختی ملی و محلی ایران را با خود دارد و این شهر کهن و پر آوازه در تحولات فرهنگی،اجتماعی،اقتصادی و سیاسی ایران بزرگ، یکه تاز و چند سر و گردن از تمام شهرهای بزرگ در یکپارچگی و حفظ ایران کنونی برجسته تر است و من بعنوان یک معلم تاریخ در مقابل عظمت و شکوه تبریز و نقش آفرینی آن در تاریخ ایران سر تعظیم فرود می آورم و خدا را شاکرم که این شهر با مردان بزرگ و تحولات عظیم هنوز زنده و پویا است.

این استاد تاریخ دانشگاه تهران معتقد است انتقال پایتخت ایران صفوی از تبریز به قزوین به بهانه شیوع طاعون در اذربایجان و کاهش قدرت برخی قزلباشان و فشارهای قشون عثمانی نتوانست از شکوه و نقش آفرینی ان در پیشتازی اگاهی ملت ایران بکاهد.
وی در باره مشروطه و تبریز گفت،اگر تبریز نبود مشروطه نبود. در همین سال دکتر سیروس برادران شکوهی استاد بنام تاریخ دانشگاه تبریز نیز گفت:در تاریخ شکل گیری تحولات اجتماعی و سیاسی مردم جهان، نام شهر تاریخ ساز تبریز میدرخشد چراکه نقش بی بديل تبریز و آذربایجان در پیروزی نهضت مشروطه سرآغاز تحولات آگاهی بخش در منطقه آسیا است.
واقعیت این است که کارشناسان و محققان وقتی تحولات سالهای مشروطه به ویژه از سال ۱۲۷۰ ه.ش تا ۱۲۸۴ ه.ش را مطالعه می کنند همه اعتراف دارند که بذر اگاهی برای زمینه سازی مشروطه و محدود کردن حکومت مطلقه شاهنشاهی،و تشکیل پارلمان مردمی،و ازادی مطبوعات و انجمن ها،و تدوین قانون همه و همه از تبریز نشأت گرفته و وجود دانشمندان و علما و اصلاح طلبان و روزنامه‌نگاران و مبارزان اذربایجانی در به ثمر نشستن  انقلاب مشروطه و آغاز فصل جدید در تاریخ ملت ایران بر کسی پوشیده نیست.از ثمرات مشروطه شکل گیری پارلمان یا همان مجلس است که در تهران شکل گرفت ولی بعدها برای شکست این پیروزیها، محمد علی شاه قاجار با حمایت روس و لیاخوف مجلس تازه را به توپ بست و نماد قانون و توسعه نهاد مهم نوپای سیاسی را تعطیل کرد. ولی باز هم رشادت مردان بزرگ و قیام مردم در تبریز،تهران و سایر شهر ها مشروطه برگردانده شد و نقش ستودنی فرزندان رشید ملت ایران از جمله ستارخان و باقرخان ورد زبانهاست و بی جهت نیست که با تشکیل مجدد پارلمان ، لقب سردار ملی به ستارخان و سالار ملی به باقرخان از سوی تمام نمایندگان ملت اعطا شد.با این حال سالهاست که دوستداران آزادی و سر افزاری ایران عزیز پیشنهاد دارند که روز ۱۴ مرداد که فرمان مشروطه صادر شده و آزادی های سیاسی و پارلمانی و استقرار نهادهای قانون مدار رسمیت یافته و نام تبریز کهن با آن عجین شده است این روز بزرگ به صورت رسمی و ملی به نام تبریز نام گذاری شود تا نسل جوان و آینده بدانند تبریز شهر دُردانه‌ی ایران در تاریخ تحولات گذشته و معاصر چه نقش پررنگی ایفا کرده و آزادی و استقرار قانون و پارلمان و حفظ یکپارچگی ایران کنونی مدیون فرزندان آگاه و مبارز آن بوده است.
مولانا ۸۰۰ سال پیش چه زیبا در شکوه و عظمت تبریز این چنین سروده است..
ساربانا بار بگشا زاشتران
شهر تبریز است و کوی دلبران
شعشع عرشی است این تبریز را
فرّ فردوسی است این پالیز را
هر زمانی موج روح انگیز جان
از فراز عرش بر تبریزیان

از : محمد فرج پور باسمنجی

586